C-peptide là một chất được tạo ra khi tuyến tụy sản xuất insulin. Khi cơ thể tạo insulin tự nhiên, insulin và C-peptide được giải phóng gần như cùng lúc với lượng tương đương.

Vì vậy, xét nghiệm C-peptide giúp đánh giá:

Tuyến tụy còn sản xuất insulin hay không
Sản xuất nhiều hay ít
Phân biệt các loại Diabetes Mellitus

C-peptide được tạo ra như thế nào?

Trong tụy:

Proinsulin → tách thành:
- Insulin
- C-peptide

\text{Proinsulin} \rightarrow \text{Insulin} + \text{C\text{-}peptide}

Điều này rất quan trọng vì:

Insulin tiêm từ bên ngoài không chứa C-peptide
Do đó xét nghiệm này phản ánh insulin “do cơ thể tự sản xuất”

Xét nghiệm C-peptide giúp ích gì?

1. Phân biệt type 1 và type 2

Type 1 Diabetes

Tụy bị phá hủy
Sản xuất insulin rất ít hoặc không còn

→ C-peptide thường thấp.

Type 2 Diabetes

Cơ thể còn tạo insulin
Nhưng kháng insulin

→ C-peptide thường bình thường hoặc cao.

2. Hỗ trợ chẩn đoán LADA và MODY

Trong:

Latent Autoimmune Diabetes in Adults:
C-peptide giảm dần theo thời gian.
Maturity-Onset Diabetes of the Young:
C-peptide có thể còn khá tốt dù đường huyết tăng.

3. Đánh giá chức năng tụy còn lại

Giúp bác sĩ biết:

Tụy còn hoạt động bao nhiêu
Có cần insulin hay chưa
Khả năng đáp ứng điều trị

4. Tìm nguyên nhân hạ đường huyết

Nếu một người bị:
Hypoglycemia

thì C-peptide giúp xác định:

Cơ thể tự tiết quá nhiều insulin?
Hay do dùng insulin từ bên ngoài?

Ví dụ:

Insulin cao + C-peptide thấp:
→ nghi dùng insulin ngoại sinh.
Insulin cao + C-peptide cao:
→ cơ thể tự tăng tiết insulin.

Chỉ số C-peptide nói lên điều gì?

Kết quả	Ý nghĩa thường gặp
Thấp	Tuyến tụy giảm tiết insulin
Bình thường	Chức năng tụy còn tương đối
Cao	Tăng tiết insulin, kháng insulin

Tuy nhiên cần đánh giá cùng:

Đường huyết
HbA1c
Kháng thể tự miễn
Triệu chứng lâm sàng

Khi nào bác sĩ thường chỉ định?

Mới phát hiện tiểu đường nhưng chưa rõ type
Người gầy nhưng đường huyết cao
Đường huyết khó kiểm soát
Nghi ngờ LADA hoặc MODY
Đánh giá khả năng cai insulin
Điều tra hạ đường huyết bất thường

Điều quan trọng

C-peptide không phải xét nghiệm đo đường huyết, mà là “dấu vết” cho biết tuyến tụy còn sản xuất insulin đến mức nào. Đây là một xét nghiệm rất hữu ích để hiểu bản chất của bệnh tiểu đường và lựa chọn điều trị phù hợp.